Hai phần ba. Đó là tỷ lệ người bị gãy xẹp đốt sống không có triệu chứng rõ rệt, theo một bài tổng quan trên tạp chí American Family Physician (AFP). Gãy xẹp đốt sống là khi đốt sống bị ép từ trên xuống dưới và sụp dẹt lại. Thế nhưng nhiều trường hợp diễn ra mà không gây đau và chỉ được phát hiện tình cờ trên phim X-quang chụp vì lý do khác. Nếu dạo này lưng bố mẹ bạn trông còng hơn hẳn, hoặc bố mẹ nói mình bị thấp đi, trước khi cho rằng chỉ do tuổi tác, hãy cùng xem qua vài con số.

Những ca gãy xương âm thầm

Khi bị loãng xương, xương có thể sụp chỉ với một lực nhỏ. Không cần tai nạn lớn. Chỉ một cú ngã nhẹ, với tay, vặn người, ho hay hắt hơi, hoặc nhấc đồ vật cũng đủ làm đốt sống bị xẹp.

Bài tổng quan AFP cho biết hơn hai phần ba người bị gãy xẹp đốt sống không có triệu chứng và được chẩn đoán tình cờ. Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS) cho biết riêng tại Mỹ, mỗi năm có khoảng 1,5 triệu ca gãy đốt sống như vậy. Con số này không thể so sánh trực tiếp với Hàn Quốc. Dù vậy, rõ ràng đây là loại gãy xương phổ biến và thường khó nhận ra.

Vì thế, suy nghĩ "bố mẹ không kêu đau nên chắc không sao" là nguy hiểm. Thứ lộ ra trước cả cơn đau là tư thế: chiều cao giảm dần, lưng còng dần về phía trước.

Một lần gãy kéo theo lần sau

Con số đáng lo nhất với gãy xẹp đốt sống là "lần gãy tiếp theo". Theo bài tổng quan AFP, người từng bị gãy xẹp đốt sống có nguy cơ gãy đốt sống khác cao gấp khoảng 5 lần và nguy cơ gãy xương ở vị trí khác cao gấp 2–3 lần.

Thời gian cũng rất ngắn. AAOS cho biết hơn 30% người bị gãy đốt sống sẽ bị gãy xương lần nữa trong vòng 1 năm. Tức là hơn ba trên mười người, chỉ trong một năm.

Khi gãy xương tích tụ ở nhiều đốt, lưng có thể còng nhiều. Hiệp hội Loãng xương Hoàng gia Anh (ROS) giải thích rằng lưng còng như vậy có thể gây khó thở hoặc cảm giác đầy bụng do bụng bị chèn ép. Lưng còng không chỉ là vấn đề hình dáng mà còn ảnh hưởng đến hô hấp, tiêu hóa và cả sinh hoạt hằng ngày.

Con số ở Hàn Quốc: chỉ một nửa được điều trị tiếp

Hàn Quốc cũng có dữ liệu về vấn đề này. Nhóm nghiên cứu của Cơ quan Bảo hiểm Y tế Quốc gia và Hội Chuyển hóa Xương Hàn Quốc đã phân tích dữ liệu bảo hiểm y tế của người từ 50 tuổi trở lên và công bố trên Journal of Bone Metabolism năm 2025. Tỷ lệ được kê thuốc loãng xương trong vòng 1 năm sau gãy xương do loãng xương khác nhau theo vị trí, trong đó gãy đốt sống cao nhất, khoảng 52%.

Mức cao nhất cũng chỉ hơn một nửa. Nói cách khác, gần một nửa số người bị gãy đốt sống không có hồ sơ được kê thuốc loãng xương dù đã qua 1 năm. Trong đó có thể có những trường hợp không cần kê thuốc, nhưng đây vẫn là dấu hiệu cho thấy việc chăm sóc sau gãy xương bị gián đoạn thường xuyên hơn ta nghĩ.

Vì vậy, thứ tự rất quan trọng. Khi nghi ngờ, hãy đi khám bác sĩ trước. Chẩn đoán hình ảnh sẽ xác nhận có gãy xương hay không, và đo mật độ xương (DXA) sẽ đánh giá mức độ loãng xương. Có cần dùng thuốc hay làm thủ thuật hay không cần được quyết định cùng bác sĩ chuyên khoa. Quan trọng không kém bản thân ca gãy xương là "việc chăm sóc tiếp theo có được duy trì hay không".

• Gần đây đột nhiên bị đau lưng
• Đau khi cử động hoặc đổi tư thế, nằm xuống thì dễ chịu hơn
• Đau lưng tăng khi ho hoặc hắt hơi
• Chiều cao giảm so với trước đây
• Lưng có vẻ ngày càng còng về phía trước
• Đã dùng thuốc steroid (corticosteroid) lâu ngày hoặc từng bị gãy xương

Ngôi nhà phòng té ngã, cơ thể vận động trở lại

WHO cho biết té ngã khiến khoảng 684.000 người trên thế giới tử vong mỗi năm, là nguyên nhân tử vong do chấn thương không chủ ý đứng thứ 2, chỉ sau tai nạn giao thông. Nhóm tuổi chịu nhiều ca té ngã gây tử vong nhất là trên 60 tuổi. Với người cao tuổi bị loãng xương, phòng ngừa té ngã cũng chính là phòng ngừa gãy xương.

Các biện pháp phòng ngừa té ngã ở người cao tuổi mà WHO nêu ra gồm: tập đi, tập thăng bằng và tập chức năng; thái cực quyền; kiểm tra và cải thiện môi trường nhà ở; giảm liều hoặc ngừng một số thuốc hướng thần; bổ sung vitamin D nếu thiếu.

Sau khi được chẩn đoán gãy xương, theo ROS, xương cần khoảng 6–12 tuần để lành. Trong thời gian này, tránh nhấc vật nặng hoặc dùng sức khi cúi người. Tuy vậy, nếu chỉ nằm một chỗ, cơ và xương sẽ càng yếu đi. Nên vận động sớm trong phạm vi chịu được, và phạm vi cụ thể do nhân viên y tế phụ trách quyết định. Bài tổng quan AFP giải thích rằng tăng cường cơ lưng (cơ duỗi cột sống) giúp cải thiện sức cơ, mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương về sau.

Nếu bạn đang cân nhắc trị liệu bằng tay hoặc nắn chỉnh, cần được đánh giá y khoa trước. Dưới góc nhìn chiropractic, nguyên tắc cơ bản cũng là điều chỉnh kỹ thuật và lực tác động cho phù hợp khi có loãng xương.

• Kiểm tra sàn phòng khách, hành lang xem có đồ vật hay dây điện dễ vấp ngã không
• Dẹp bỏ thảm trơn trượt hoặc dùng loại có đế chống trượt
• Lắp tay vịn và thảm chống trượt trong phòng tắm, nhà vệ sinh
• Bật đèn ngủ trên lối đi đến nhà vệ sinh vào ban đêm
• Đánh dấu ngưỡng cửa và mép bậc thang bằng màu sáng để dễ nhìn
• Để đồ dùng thường xuyên ở độ cao không cần cúi người hay kiễng chân
• Hỏi bác sĩ xem trong các loại thuốc đang dùng có thuốc nào gây chóng mặt không

Hãy đi khám bác sĩ trước nếu…

• Mới xuất hiện yếu chân, tê bì hoặc rối loạn cảm giác
• Khó đi tiểu, đi đại tiện hoặc không kiểm soát được
• Sau khi ngã hoặc va đập, đau lưng nhiều đến mức khó cử động
• Đau dữ dội không đỡ khi nghỉ hay nằm, hoặc đau nặng hơn về đêm
• Sụt cân hoặc sốt không rõ nguyên nhân kèm theo đau
• Khó thở mới xuất hiện hoặc nặng hơn

Nếu có dù chỉ một trong các triệu chứng trên, đừng chờ đợi mà hãy đến cơ sở y tế khám ngay. Đây là tình huống cần đánh giá khả năng chèn ép dây thần kinh hoặc các bệnh lý khác.

Cuối tuần này, hãy thử đo chiều cao cho bố mẹ. Nếu thấp đi rõ rệt so với chiều cao mà bố mẹ nhớ hồi trẻ, hãy nhớ báo con số đó với bác sĩ trong lần khám tới.

Bài viết này nhằm cung cấp thông tin sức khỏe. Tình trạng của mỗi người khác nhau, vì vậy để được đánh giá chính xác, bạn cần tham vấn chuyên gia.