Đau lưng khi ngửa ra sau, đau lưng khi cúi về trước
"Bạn đau khi cử động theo hướng nào?" Câu trả lời cho câu hỏi này chính là manh mối để hiểu về cơn đau thắt lưng.
Sungjong Park, D.C. · Tháng 10/2026 · Thời gian đọc 5 phútCác đoạn hội thoại trong bài là những cảnh tư vấn giả định được xây dựng để giúp bạn dễ hiểu, không phải nhân vật có thật hay nội dung của một buổi tư vấn cụ thể nào.
Khi nghe ai đó nói bị đau lưng, có một câu hỏi cần hỏi trước tiên: "Bạn đau khi ngửa ra sau, hay khi cúi về trước?" Hầu hết mọi người đều khựng lại một chút, rồi nói rằng chưa từng nghĩ đến điều đó. Thế nhưng tùy vào câu trả lời mà câu hỏi tiếp theo sẽ hoàn toàn khác. Thắt lưng là một cấu trúc trong đó xương, khớp, đĩa đệm và cơ cùng chuyển động như một khối, nên việc đau ở động tác nào sẽ cho biết áp lực đang dồn vào phía nào. Tôi muốn cho bạn thấy sự khác biệt đó qua hai cảnh hội thoại thường gặp trong phòng khám.
"Rửa bát xong, đứng thẳng lưng lên là thấy nhói"
Ở phía sau mỗi đốt sống có một khớp nhỏ ở mỗi bên, nối đốt sống đó với đốt trên và đốt dưới. Chúng được gọi là khớp liên mấu (facet joint). Khi ngửa lưng ra sau, nghiêng sang bên hoặc xoay người, các mặt khớp này ép vào nhau. Vì vậy, đau khi ngửa ra sau là manh mối cho thấy các khớp này đang chịu áp lực.
Đau xuất phát từ khớp liên mấu thường khu trú ở giữa hoặc một bên thắt lưng. Cơn đau có thể lan xuống mông, bẹn hoặc đùi, nhưng thường không kèm theo triệu chứng thần kinh như tê chân hay yếu cơ. Nhiều người cũng hay nói rằng lúc mới ngủ dậy hoặc sau khi giữ yên một tư thế lâu thì khó chịu hơn.
Nguyên nhân chủ yếu là thoái hóa do khớp bị mòn dần. Tình trạng này phổ biến đến mức có tài liệu ghi nhận thoái hóa khớp liên mấu ở 89% người trong độ tuổi 60–69. Tuy nhiên không phải tất cả những người đó đều bị đau. Các môn vận động lặp đi lặp lại động tác ngửa hoặc xoay người, chấn thương và tăng cân cũng làm tăng gánh nặng lên khớp.
KháchĐứng làm việc lâu rồi duỗi thẳng lưng ra là một bên bị nhói. Ngửa ra sau thì càng nhói hơn.
Chuyên giaBạn có thấy tê hay yếu lan xuống chân không?
KháchCái đó thì không. Có lúc thấy nặng nặng xuống tới gần mông, nhưng chân thì vẫn bình thường.
Chuyên giaBuổi sáng lúc ngủ dậy thì thế nào?
KháchBuổi sáng là cứng nhất. Cử động một lúc thì đỡ.
Chuyên giaVậy thì trước tiên mình sẽ nghĩ đến các khớp nhỏ ở phía sau cột sống. Tất nhiên chỉ dựa vào đó thì chưa thể xác định nguyên nhân, phải thăm khám trực tiếp mới biết được.
"Cúi xuống đi tất là thấy đau"
Giữa các đốt sống có đĩa đệm (đĩa gian đốt sống) đóng vai trò như tấm đệm. Cúi về trước, ngồi lâu, nâng vật nặng và xoay người lặp đi lặp lại làm tăng áp lực lên tấm đệm này và các mô xung quanh. Đau khi cúi về trước là manh mối để nghĩ đến cả đĩa đệm.
Khi đĩa đệm chạm vào dây thần kinh, có thể xuất hiện đau lan từ mông xuống chân, tê hoặc thay đổi cảm giác. Vì vậy, có triệu chứng ở chân hay không trở thành trọng tâm của cuộc trò chuyện.
Cũng không thể bỏ qua cơ và dây chằng. Đau xuất phát từ các cấu trúc như khớp, đĩa đệm, cơ được gọi chung là đau thắt lưng cơ học, và trên thực tế thường có nhiều cấu trúc cùng liên quan. Tình trạng này cũng hay tái phát: tỷ lệ đau lại trong vòng 1 năm được báo cáo từ 24% đến 80%. Khoảng dao động rộng vì mỗi nghiên cứu có định nghĩa và đối tượng khác nhau.
KháchBuổi sáng cúi xuống đi tất là khó khăn nhất. Ngồi họp lâu xong đứng dậy cũng thấy ê ẩm.
Chuyên giaCơn đau có lan xuống dưới mông, tới bắp chân hay bàn chân không?
KháchThỉnh thoảng thấy như căng ở mặt sau đùi trái… tôi cũng không chắc lắm.
Chuyên giaĐó là điểm quan trọng đấy. Chỉ đau ở thắt lưng và đau lan hay tê xuống chân là hai chuyện cần xem xét riêng. Nếu bạn ghi lại trong vài ngày xem tư thế nào làm xuất hiện triệu chứng ở chân, điều đó sẽ giúp ích rất nhiều khi đi khám.
KháchCó phải thoát vị đĩa đệm không? Tôi có nên chụp MRI trước không?
Chuyên giaViệc đó bác sĩ sẽ quyết định dựa trên triệu chứng và kết quả thăm khám. Với đau lưng thông thường không có dấu hiệu cảnh báo, nhiều khi người ta không chụp chiếu ngay từ đầu.
"Chụp phim là thấy hết chứ?"
Từ góc nhìn chiropractic, việc đánh giá bắt đầu bằng hỏi bệnh: đau từ khi nào, tư thế và thời điểm nào làm đau tăng, có triệu chứng lan xuống chân không. Tiếp theo là quan sát xem khi cúi, ngửa, nghiêng sang bên và xoay người thì hướng nào làm cơn đau tái hiện. Nghiệm pháp nâng chân duỗi thẳng ở tư thế nằm giúp kiểm tra dây thần kinh có bị căng không; đồng thời khám thần kinh (sức cơ, phản xạ, cảm giác) và sờ nắn.
Không phải ai cũng cần chụp chiếu. Bài tổng quan trên tạp chí American Family Physician khuyến nghị không chụp X-quang thường quy cho đau thắt lưng cấp không có dấu hiệu cảnh báo hoặc chấn thương gần đây, và nêu MRI là phương pháp chẩn đoán hình ảnh ưu tiên khi có dấu hiệu cảnh báo. Có chụp hay không và chụp loại nào là phạm vi do bác sĩ quyết định.
KháchNhưng chụp phim thì sẽ thấy ngay nguyên nhân chứ?
Chuyên giaKhông hẳn như vậy đâu. Có báo cáo cho thấy ở người trên 50 tuổi, kể cả những người không hề đau, hơn 80% đã có thoái hóa đĩa đệm. Những thay đổi thấy trên phim có phải là nguyên nhân gây đau hiện tại hay không thì cần xem xét riêng.
KháchVậy thì dựa vào đâu để đánh giá?
Chuyên giaĐau ở đâu, khi nào, ở động tác nào. Và những gì phát hiện được khi thăm khám. Phim chụp gần như là công cụ bổ sung cho những điều đó.
Ghi nhớ khi ở nhà
Với đau lưng nhẹ, nguyên tắc cơ bản là vận động trong phạm vi có thể thay vì nằm nghỉ lâu. Khuyến nghị đầu tay của các hướng dẫn là duy trì hoạt động và ưu tiên các biện pháp không dùng thuốc như chườm ấm.
- Từ từ cúi và ngửa người, ghi lại hướng nào khó chịu hơn
- Để ý xem cơn đau có lan xuống dưới đầu gối không, có tê hay yếu không
- Không cố lặp lại động tác theo hướng gây đau, dừng lại ngay trước khi đau tăng lên
- Nếu ngồi lâu, thỉnh thoảng đứng dậy đi lại nhẹ nhàng
- Khi thấy cứng, thử chườm ấm
- Nâng vật nặng bằng cách gập gối và giữ vật sát người
- Khi đỡ đau, tăng dần các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ
Hãy đi khám bác sĩ trước nếu…
- Giảm cảm giác vùng quanh hậu môn hoặc bẹn (giảm cảm giác vùng yên ngựa)
- Khó đi tiểu, hoặc không nhịn được tiểu tiện, đại tiện
- Tê hoặc yếu cả hai chân cùng lúc
- Sức cơ hoặc cảm giác ở chân ngày càng giảm
- Đau xuất hiện sau khi ngã hoặc va đập, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người bị loãng xương
- Sụt cân không rõ lý do hoặc từng mắc ung thư
- Đau kéo dài về đêm, nằm nghỉ cũng không đỡ
- Đau lưng kèm sốt
- Dùng thuốc corticoid (steroid) trong thời gian dài
Rối loạn tiểu tiện, đại tiện hoặc giảm cảm giác vùng yên ngựa có thể là tình trạng cấp cứu, hãy đến ngay phòng cấp cứu. Nếu thuộc các trường hợp còn lại, hãy đi khám bác sĩ chuyên khoa như chấn thương chỉnh hình, ngoại thần kinh trước.
Phần lớn các cơn đau thắt lưng cấp thông thường sẽ dịu đi trong vài tuần. Tối nay, hãy thử từ từ cúi xuống một lần và ngửa ra sau một lần. Hướng nào khiến bạn khó chịu hơn?
Bài viết này nhằm cung cấp thông tin sức khỏe. Tình trạng của mỗi người khác nhau, vì vậy để được đánh giá chính xác, bạn cần tham vấn chuyên gia.
